Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

 
Podaj swój adres e-mail:
 


Wyzwania demograficzne Europy - Quo Vadis

Działy Artykułu: 
Autorzy: 
Iwona Mertin
Niezaprzeczalnym jest stwierdzenie, iż społeczeństwo europejskie się starzeje. Nawiązując do szacunków urzędu statystycznego Unii Europejskiej, w 2050 roku liczba ludności w wieku 60 lat i powyżej będzie stanowić 40% populacji ogółem, co tym samym będzie odpowiadać 60% populacji w wieku produkcyjnym. Porównując te szacunki z rokiem obecnym będzie to oznaczać, iż wskaźniki te ulegną podwojeniu, a populacja sama w sobie nie tyle powiększy się, co średnia wieku wzrośnie, a społeczeństwo postarzeje się w znacznym stopniu. 
 
Europejczyku, starzejesz się
 
Szacuje się, że Europa będzie jedynym regionem na świecie, gdzie tempo wzrostu liczby ludności będzie negatywne i wyniesie -0.28%, a współczynnik osób w wieku emerytalnym wzrośnie z 37% w 2007 roku, do 72% w 2060 roku. Przewiduje się, że ten ostatni wskaźnik wyniesie około 90% dla takich państw jak Bułgaria, Litwa, Węgry, Malta czy Słowacja. 
 
Negatywna struktura demograficzna państw europejskich jest już widoczna. Włochy to jeden z krajów doświadczający obecnie intensywnego starzenia się społeczeństwa. Biorąc pod uwagę dodatkowo niskie wskaźniki płodności oraz niski poziom aktywności zawodowej, Włosi już dziś odczuwają negatywne skutki starzejącego się społeczeństwa, podobnie jak Belgia, Bułgaria czy Węgry.  Jednakże kwestia starzenia się społeczeństwa i związanych z tym fenomenem wyzwań zarówno demograficznych, jak i ekonomicznych dotyka państwa europejskie w różnym stopniu. 
 
Starzenie się społeczeństwa i jego skutki
 
Fenomen starzenia się społeczeństwa wpływa negatywnie nie tylko na strukturę demograficzną społeczeństw czy rynki pracy, ale ma także poważne implikacje ekonomiczne oraz społeczne. 
 
Rosnące wydatki publiczne związane z istniejącym systemem emerytalno-rentowym czy ubezpieczeniami społecznymi mogą doprowadzić do silnych napięć pomiędzy grupami reprezentującymi różne grupy społeczne. Gdy większa część społeczeństwa się starzeje, grupa osób w wieku produkcyjnym gotowa podjąć pracę staje się coraz mniejsza, co prowadzi do trudności w pozyskaniu siły roboczej. W ten sposób wzrasta obciążenie wydatkami związanymi z międzypokoleniową redystrybucją tej części populacji, która pozostaje w szeregach siły roboczej. Społeczeństwo doświadczające tego rodzaju problemów demograficznych jest narażone nie tylko na rosnącą intensyfikację transferów międzygeneracyjnych, ale także na wzrost wydatków związanych z usługami sektora medycznego i służbą zdrowia. Wszystkie te czynniki, jeśli pozostawione same sobie, mogą przyczynić się do istotnego obniżenia wydajności ekonomicznej gospodarki oraz do spadku dochodów per capita. 
Implikacje ekonomiczne są silnie skorelowane ze skutkami społecznymi. Zmieniająca się struktura wydatków oraz rosnące transfery budżetowe mogą doprowadzić do poważnych konfliktów międzypokoleniowych, a także do dyskryminacji pod względem wieku oraz braku poczucia równości społecznej. 
 
Migracja – lekiem na całe zło?
 
Badania sugerują, iż migracja może być instrumentem, który pomoże w walce ze zmieniającą się strukturą demograficzną społeczeństw. Stagnacja populacji i rosnąca liczba ludzi w wieku emerytalnym prowadzą do zmniejszenia rozmiarów populacji aktywnej zawodowo. Elementem zaradczym dla tej sytuacji mogłyby być ruchy migracyjne, a w szczególności tzw. migracja zastępcza (eng. replacement migration). Biorąc pod uwagę prognozy na 2052 rok i porównując je z rokiem 2002, świat powinien oczekiwać zintensyfikowanych ruchów migracyjnych, które w teorii powinny przyczynić się do wzrostu aktywności ekonomicznej, a tym samym do złagodzenia ekonomicznych oraz społecznych konsekwencji starzenia się społeczeństwa. W krótkim okresie czasu należy spodziewać się bardzo dużych ruchów migracyjnych, co z jednej strony wpłynie na strukturę wiekową kraju goszczącego. Jednakże ten krótkotrwały efekt przemieni się w długotrwały jedynie wtedy, gdy wzrosną współczynniki płodności. Imigracja netto do krajów członkowskich Unii Europejskiej powinna być znaczna, aby utrzymać stosunek populacji pracującej do populacji ogółem na stałym poziomie. Sugeruje się, iż do 2020 roku nastąpi napływ około 44 milionów imigrantów do Unii Europejskiej. 
 
Case study : Finlandia
 
Finlandia z ponad 5 milionami mieszkańców jest krajem niewielkim pod względem populacji, jednakże jest jednym z najszybciej starzejących się krajów Unii Europejskiej, a współczynnik osób w wieku emerytalnym w tym kraju jest najwyższy w Europie.  Podobnie jak w pozostałych państwach członkowskich Unii Europejskiej, także w Finlandii współczynnik płodności jest znacznie poniżej poziomu, który pozwala na demograficzną rekonstrukcję społeczeństwa. Liczne badania sugerują, iż współczynnik płodności na poziomie 2.0 lub poniżej utrzymywany przez długi okres czasu doprowadzi do zmniejszenia się populacji, z kolei wspomniany wskaźnik na poziomie 3.8 (pod warunkiem braku wysokich wskaźników umieralności czy emigracji) doprowadzi do szybkiej odbudowy populacji. To pozwala wnioskować, iż wszystkie kraje Unii Europejskiej potrzebują fal imigracji w znacznych ilościach, i właśnie w tym momencie ujawnia się kolejne wyzwanie dla Finlandii. Kraj ten jest wysoce homogeniczny pod względem populacji, gdzie obcokrajowcy stanowią jedynie 2% populacji ogółem, a 3% populacji czynnej zawodowo. Ponadto 90% imigrantów przybywa do Finlandii z przyczyn innych niż praca. Finlandia cierpi z powodu niedoboru siły roboczej, zwłaszcza w zakresie pracowników nisko wykwalifikowanych, a także w takich dziedzinach jak medycyna, sektor społeczny czy opieka zdrowotna. 
 
Aby przeciwdziałać niepożądanym zjawiskom związanym ze starzeniem się społeczeństwa, rząd fiński zdecydował skupić się na następujących celach, a mianowicie na aktywizacji zawodowej obecnych imigrantów oraz na przyciągnięciu wykwalifikowanej siły roboczej z zagranicy. Czynnikami niewątpliwie przyciągającymi do Finlandii jest system opieki społecznej- jeden z najlepszych w Europie, opieka zdrowotna, bezpłatna edukacja wysokiej jakości, konkurencyjne płace czy międzynarodowe programy umożliwiające studentom z zagranicy naukę na fińskich uczelniach wyższych. Jednakże imigranci w Finlandii mogą także napotkać na szereg wyzwań związanych z: bezrobociem w wyniku nieznajomości języka bądź nieodpowiednich kwalifikacji, trudnościami w uznawalności dyplomów, pozwoleniami na pobyt, brakiem spójnej polityki imigracyjnej czy ksenofobią ze strony autochtonów. 
 
Co dalej?
 
Podsumowując można dojść do wniosku, iż migracja zastępcza jest jedynie częścią rozwiązania, będąc głównie odpowiedzią na niedobory na rynku pracy.  Co należy podkreślić to fakt, że sprostanie wyzwaniom starzejącego się społeczeństwa wymaga pozytywnej migracji netto oraz polityki znacznie bardziej przyjaznej imigrantom. Jednakże bez wystarczająco wysokich współczynników płodności, dzisiejsze demograficzne problemy Europy będą faktem także w 2060 roku. Istotne jest także, aby społeczeństwo zaczęło zdawać sobie sprawę ze związków przyczynowo-skutkowych, które występują pomiędzy stylem życia, zapobieganiem chorobom i leczeniem, a finansowaniem. Zarówno system emerytalny, jak i zdrowotny nie mogą leżeć jedynie w gestii państwa, również społeczeństwo powinno czuć się odpowiedzialne w tym zakresie i mieć swój wkład w kształtowanie rozwiązań.
 

Trochę statystyki ( na podstawie danych EUROSTATU)

 

Przyrost naturalny ( w liczbach całkowitych)

 

Migracja netto ( w liczbach całkowitych)

 

Przeciętna długość kobiet w momencie urodzenia

 

Przeciętna długość życia mężczyzn w momencie urodzenia

 

Migracja netto ( Hiszpania, Włochy, Wielka Brytania, Niemcy)

 

Migracja netto (Irlandia, Portugalia, Belgia, Szwecja, Grecja, Szwajcaria)

 

Migracja netto (Finlandia, Dania, Cypr, Holandia, Słowenia, Luksemburg, Słowacja, Malta, Bułgaria)

 

Migracja netto (Estonia, Łotwa, Litwa, Rumunia, Polska)

 

Współczynnik płodności

 
Zdjęcia w artykule: Internet
Grafiki: Iwona Mertin
 
 

Reklama